مهندس احمد عابدینی، کارشناس ارشد طراحی صنعتی - ahm_abedini@yahoo.com

وجود و عدم مبلمان در محیط اثرات متفاوتی را در پی خواهد داشت و این امر با توجه به عوامل متعددی تغییر می کند .در دکوراسیون سنتی ، جایگاههای نشستن در منازل بر اساس نوع روابط به گونه ای تعیین می گردید که علاوه بر راحتی و ایجاد ارتباط مناسب ، حریمهای خصوصی نیز مراعات گردد.یعنی با توجه به روابط محرم  و نامحرم و لزوم ایجاد حریم در این قبیل مسائل، معمولا معماری و تزئینات داخلی خانه های قدیم به گونه ای طراحی می شد که افراد حاضر در اندرونی ، بتوانند به راحتی رفت و آمد کنند بدون اینکه کمترین مزاحمتی در حریم خصوصی آنها ایجاد شود و این امر ممکن نبود الا اینکه تمهیداتی را در معماری و دکوراسیون بیاندیشیم. اما معماری اخیر و به تبع آن دکوراسیون ، وضعیتی را پدید آورده که رعایت این حریمها به راحتی ممکن نیست و شاید به نوعی ناچاری گرفتار گشته است. طوریکه به علت کمبود فضای منازل و لزوم ایجاد فضای بهینه (و بزرگتر جلوه دادن آنچه  کوچک است!) بعض دیوار ها برداشته شد و به اصطلاح غربی آن ((اُپن))گردید . ما حصل این اُپن شدن در مبلمان نیز آن بود که در موقعیت قرار گیری و نحوه چیدمان کمی سهل انگاری گردد و حریمهای خانوادگی کمتر مورد توجه قرار گیرد.
در دکوراسیون سنتی ،وجود پشتی بعنوان معرف مکانی برای نشستن و تکیه دادن ، به اندازه پشتی و تشک وابسته بود یعنی پشتی کوچک برای یک نفر و بزرگتر برای بیشتر از یک نفر و نحوه قرار گیری آن کاملا به میزان رعایت حریمهای شخصی و خانوادگی بستگی داشت.حال از پشتی و تشک ها می گذریم و به مبلمان میپردازیم.
همانطور که در مقاله گذشته گفته شد مبل تک نفره در واقع با حریم قائل شدن برای استفاده گر خود از نزدیک شدن دیگران به او جلوگیری می کند و بر عکس ، مبل دو نفره یا بیشتر با نوع کاربری خود تشویق به همنشینی می نماید. همچنین فرم مبلمان در تشدید اینگونه روابط نقش چشمگیری دارد. برای مثال این دو کاناپه را با هم مقایسه کنید و اثرات آنرا بر روی استفاده کنندگانشان بسنجید.
در واقع تر کیب مبلهای تک نفره ودو نفره یا کاناپه می تواند حالات گوناگون را برای طرفین القاء نماید.برای مثال میزهای بلند ودراز  که در دکوراسیون قصرهای قدیمی بعضی کشورهای اروپایی بکار می رفته چه حالتی را در طرفین میزبان و میهمان برمی انگیخته؟ شاید در واقع ، این نوع مبلمان برای القاء فاصله طبقاتی بین دو نفر  لازم بوده و به نوعی تحکم و خود کامگی یکی از آن دو را می رساند. (که در دوره ای از تاریخ اروپا این امر مورد توجه فراوان قرار می گرفته و دوکها و کنت ها و بطور کلی خانواده های اشراف از این عناوین و القاب بهره های زیادی می بردند).
اکنون نیز، در دیپلماسی سیاسی ، چیدمان مبلها بگونه ای است که شأن مقام بالاتر رعایت گردد.یعنی اگر وزیر یک کشور با رئیس جمهور کشور دیگر ملاقات می کند نحوه قرارگیری مبل طرفین ، طوری می باشد که بیننده متوجه می شود مقام سیاسی کدام بالاتر است.
میز گرد و چهار گوش حالتهای متفاوتی را در کسانی که دور آن نشسته اند ایجاد می نماید. هرچه این مربع از یک جهت درازتر شود وجود صدر و ذیل در آن ضروری تر به نظر می رسد.
جا دارد تا در این میان از خصوصیات پیامبر اسلام(ص) سخنی بیاوریم که در مجالس هر جا که بود می نشست و در اصطلاح بالای مجلس و پائین مجلس برای آنحضرت مهم نبود.امام حسین (ع) فرمود : از پدرم درباره وضعیت مجلس رسول خدا (ص) پرسش نمودم ، آن حضرت فرمود: پیامبر در هیچ مجلسی نمی نشست و بلند نمی شد ، جز آنکه پیوسته یاد خدا بود ،در مجالس جای مشخص و معینی برای خود برنمی گزید و از این کار نهی هم می فرمود ، هنگامی که وارد جمعی می شد ،در هر جای خالی که وجود داشت ، می نشست و به یاران خود هم دستور می داد که اینگونه عمل نمایند.
از انس بن مالک نقل است که :هنگامی که خدمت رسول خدا (ص) می آمدیم ، به صورت حلقه و دایره وار دور هم می نشستیم.(برگرفته از کتاب سنن النبی- ص91 )
بارها می شد که کسانی بر مجلسی که پیامبر در آن حضور داشت وارد می شدند و اگر آنحضرت را نمی شناختند از وضعیت نشستن افراد ،نمی فهمیدند که کدامیک، پیامبر است.در واقع با اندکی تأمل در رفتار آنحضرت می توان دریافت که مقتضای تواضع و فروتنی چنین رفتاری است و البته برخوردی غیر از این، فقط شایسته انسانهای متکبر است و الا اگر شخصیت بزرگواری در گوشه ای از محفلی بنشیند، صدر مجلس آنجایی است که او نشسته و مکان و لباس و بطور کلی اینگونه تعینات ، شخصیت آور نیست و اگر انسان بی شخصیتی بهترین لباس را بپوشد و در بالاترین مقام بنشیند ، ذره ای بر شخصیتش افزوده نخواهد شد.

تن آدمی شریف است به جان آدمیت             نه همین لباس زیباست نشان آدمیت

فرم
اغلب در هنگام خرید مهمترین پارامتر در بین مردم فرم و زیبایی مبلمان است (البته بعد از قیمت!) و تنها به زیبایی و ست بودن با خانه توجه می کنند در حالی که مهمتر از آن توجه به فاکتورهای انسانی یا همان ارگونومیکی(Ergonomic) یعنی رعایت مسائل ایمنی فیزیکی و روانی مربوط به روابط انسان و اشیاء (مانند زاویه پشتی مبل با کف آن ، جنس رویه و رنگ و ....) می باشد که عدم رعایت این نکات می تواند آسیبهای جسمی و روانی را برای استفاده گر در پی داشته باشد که ما در این مجال از بیان آن صرفنظر می کنیم و آن را به شماره های بعدی موکول می نمائیم.
فرم ظاهری مبلمان در نحوه رفتار استفاده گر بسیار مؤثر است. برای مثال اگر مبلمان قصری را در نظر بگیریم که از جزئیات و کنده کاریهای بسیار ظریف در آن استفاده شده باشد کسی که می خواهد از آن استفاده کند نا خود آگاه احساس خوشایندی، روی آن نخواهد داشت و زیاد تر شدن این ظرافت ها و جزئیات تا حدی این امر را شدید خواهد کرد که گویی این مبلها برای استفاده نیست بلکه برای تماشاست.در مقابل ، مبلمان ساده یک اداره ، راحتتر ما را به بهره بردن از آن دعوت می کند. البته در دوره ای از تاریخ ، دکوراسیون و معماری بسیار متأثر از این جزئیات (details) و ظرافتها بوده کما اینکه اکنون هم در سبکهای پست مدرن از آن استفاده می گردد ولی امروزه سبکهای مدرن در میان عامه مردم پرطرفدارتر  جلوه نموده و قاعدتا سادگی ظاهر که از ویژگیهای این سبک می باشد ، خود در اصلاح رابطه میان استفاده گر و اشیاء بسیار مؤثر است . البته در بعضی مواقع افراط در این امر ، اثر معکوس خواهد گذاشت .یعنی شدت تأکید بر سادگی فرم ،گاهی از راحتی استفاده از آن خواهد کاست .

چیدمان
در حالت کلی ، برای هر وسیله، بنا به تعریفش ، کاربردی را در نظر می گیرند. یعنی هدف از بکار بردن مبلمان باتوجه به نوع کاربری آن که همان (( نشستن و استراحت نمودن و ایجاد ارتباط با اطرافیان )) است ، در مکانهای مختلف تعاریف متعددی را در بر دارد . مثلا مبلمان در منزل تعریفی و در ادارات تعریف دیگری دارد . مبلمان در اتاق انتظار یک مطب با سالن انتظار فرودگاه به گونه ای دیگر استفاده می شود . البته ممکن است گفته شود : با این وجود ،اصلی ترین هدف استفاده از مبلمان، نمی تواند ارتباط استفاده کنندگان بایکدیگر باشد، بلکه تنها (( نشستن و استراحت نمودن )) می باشد، که با دقت در این مقوله می توان دریافت که تعارضات فرهنگی که اشیاء بر انسان تحمیل می کند ، اگر پذیرفته شود ، ابتدای روند استحاله می باشد. انسانها ،موجوداتی اجتماعی هستند که محتاج به ارتباط و تعامل با همنوعان است، در حالیکه در چیدن مبلمان اکثر اماکن عمومی ، پارامتری که مورد غفلت واقع می شود ، (( ارتباط))  است.
در چیدمان توجه به این نکته ضروری است که ارتباط استفاده گران با یکدیگر بیشترین هدف از استفاده از این وسیله می‌باشد. یعنی همانطور که در دکوراسیون سنتی ، قرار گیری پشتی ها به گونه ای بود که فرم کانونی آن مورد توجه قرار می‌گرفته ، باید در استفاده از مبلمان هم این مسئله مورد توجه قرار گیرد. یعنی ، هرچه رو در رویی افراد بیشتر باشد، به هدف نزدیکتر شده ایم. تصور کنید ، مبلمان منزل خود را بصورت سالن انتظار بالا بچینید!
کنج ها ، بهترین فضا را برای تحقق این هدف به ما می دهند. فقط باید در ترتیب چیدن  به گونه ای اعمال شود که مبلهای تک نفره در بین مبلهای بیشتر از یک نفر قرار بگیرد و در اینصورت می توان تعادل را در ارتباطات برقرار کرد.

مدیر سایت - امیر حسین سالار