قلعه رودخان؛ بزرگ‌ترین دژ نظامی شمال ایران می‌باشد. این قلعه با معماری ویژه خود، یكی از عجایب هفت‌گانه گیلان است.
قلعه رودخان در 20 كیلومتری جنوب شرقی فومن، در یكی از ارتفاعات منطقه قرار دارد. در سمت راست قلعه، رودخانه‌ای به همین نام قرار دارد كه از ارتفاعات، سرچشمه گرفته و آب آن از جنوب به شمال در جریان است.
دكتر «منوچهر ستوده» در كتاب «از آستار تا استرآباد» آورده است: «ارتفاع قلعه از شهر رشت 680 متر است. در سمت شمالی قلعه، رودخانه‌ای به نام قلعه رودخان وجود دارد كه با اندك باران، آب دو برابر شده به طوری كه این رودخانه در گذشته مانع حركت سربازانی بود،كه به طرف قلعه می‌رفتند.»
با اینكه از زمان احداث قلعه، نشانی در تاریخ نیست اما احتمال می‌رود كه مربوط به دوره ساسانی بوده و در زمان حكومت سلجوقیان، تجدید بنا شده است.
مشخصات بنا
قلعه2.6 هكتار مساحت، 65 برج و بارو و دیواری به طول هزار و 500 متر دارد. بنای قلعه با سنگ و آجر ساخته شده و در بخش‌های آسیب‌پذیر، سنگ با ملات ساروج به كار رفته است. در مسیر اطاق‌ها، برج‌ها و سقف‌های گنبدی‌شكل از آجر، گچ و ملات ساروج استفاده شده است. ابعاد آجرها 21 در 23 سانتی‌متر و قطر آنها 4 تا 5 سانتی‌متر است. ارتفاع دیوارها متفاوت و از سه تا 10 متر متغیر است. در ارتفاع نفوذپذیر قلعه، دیوارها و باروها قطر و ارتفاع بیشتری دارند.
قلعه به سه قسمت تقسیم می‌شود؛ قسمت شرقی (وزیر نشین)، قدیمی‌ترین بخش قلعه، بخش میانی مخصوص دیده‌بانی و بخش غربی مخصوص شاهنشین بوده است. در قسمت شرقی؛ دو در معمولی و یك در فرار وجود دارد. در مركز قسمت شرقی،‌ كارگاه آجرپزی و ذوب فلز قرار دارد كه برای ساخت قسمت‌های دیگر قلعه استفاده می‌شد، در بازسازی‌های اخیر هم از همین آجرها كه در بخشی از قلعه انبار شده بودند، استفاده شده است.
ظرافتی كه در معماری قراول‌خانه‌های قسمت شرقی دیده می‌شود، آنها را از بناهای مشابه متمایز می‌كند. همه قراول‌خانه‌ها، شومینه و پیه‌سوز داشته‌اند تا نور و گرمای داخل تأمین شود.
بخش میانی كه متشكل از قراول‌خانه‌ها و در ورودی است، مركز دیده‌بانی قلعه به شمار می‌آمد. درون دیوارها سوراخ‌هایی وجود دارد كه آجرهای اطراف آن، چنان چیده شده كه عمق جنگل را در تیررس قرار می‌دهد.
بخش جنوب غربی قلعه؛ آب انبار واقع شده است. سیستم این آب انبار طوری بوده كه به همان میزان ورود آب، آب خارج می‌شده است. علاوه بر این؛ آب انبار نقش سردخانه را داشته، سقف آب انبار گنبدی شكل و از آجر و ساروج ساخته شده، دور تا دور آن نیز پله دارد.
برای دفع آب باران و برف در داخل دیوارها لوله‌های سفالی قرار داده‌اند كه آب به خارج هدایت شود و داخل دیوارها نفوذ نكند.
سیستم دودكش‌های قلعه نیز جالب است؛ دودكش به دو قسمت تقسیم می‌شود، باریك شده و دو قسمت آن دوباره به هم می‌پیوندد. علت این امر، آن است كه باد بتواند داخل اتاق برود.
40 برج دیده‌بانی، دور تا دور قلعه را احاطه كرده كه اتاق‌های هشت ضلعی آن، با طاق‌های رومی گنبدی پوشیده شده است. دور تا دور دیوارها و برج‌ها، روزنه‌هایی دیده می‌شود كه شیب آن به بیرون قلعه و برای ریختن مواد مذاب و تیراندازی تعبیه شده است. در طول تاریخ قلعه، هیچ‌گاه دشمن به آن نفوذ نكرده و نتوانسته آن را فتح كند كه خود نشان‌دهنده مهارت و فناوری معماران بنا از لحاظ علوم نظامی و معماری است.

مدیر سایت - امیر حسین سالار