مهدی اخترکاوان(دانشجوی دکتری معماری دانشگاه علم و صنعت): واژه توسعه پایدار، از اواسط دهه ۷۰ میلادی و پس از بحران نفتی سال ۱۹۷۳، بسیار به‌ کار رفته است. امروزه، بحث توسعه پایدار، یکی از بحث‌های بسیار مهم و رایج در سطح بین‌المللی است. سازمان‌ها و نهادهای پرطرفدار محیط زیست در جهان و همچنین سازمان ملل از مهم‌ترین ارگان‌های دخیل در این امر هستند. در واقع، بحث توسعه پایدار، در ابتدا مربوط به دو مبحث عمده بوده است. یکی منابع غیرقابل تجدید در جهان مثل منابع فسیلی و دیگری بحث آلودگی محیط زیست و آلودگی کره زمین. می‌توان گفت که این دو عامل، نخستین و مهم‌ترین عوامل مطرح شدن بحث توسعه پایدار در جهان بوده‌اند، لذا یكی از مهمترین مسائلی كه مورد توجه واقع می شود تاثیر گازهای گلخانه ای و از جمله دی اكسید كربن بر افزایش دمای زمین است.
بحث توسعه پایدار به دنبال دو تحول اساسی در سطح بین‌المللی مطرح شد، یکی بحران نفتی سال ۱۹۷۳ و دیگری اعتراضات گروه صلح سبز و طرفداران محیط زیست بر آلودگی زمین و نابودی محیط زیست در اثر توسعه صنعتی و انباشت زباله‌های سمی کارخانجات و نیز آسیب‌دیدگی لایه ازن بود. البته واژه توسعه پایدار و پایداری، از اوایل قرن بیستم در کتاب‌ها و نوشته‌ها به‌کار رفته است. اما بحث‌های جدی و کارشناسانه، پس از دو واقعه مذکور، آغاز شد که نقطه اوج این بحث‌ها، منجر به کنفرانس جهانی توسعه پایدار ملقب به اجلاس زمین در سال ۱۹۹۲ در شهر ریودوژانیرو برزیل گردید که بعدها به اجلاس ریو مشهور شد و در آن قطعنامه‌ای در جهت ارائه راهبردهایی برای حرکت در جهت توسعه پایدار کشورهای جهان، صادر گردید و کشورهای جهان ملزم به پیروی از این قطعنامه شدند. همچنین ده ‌سال بعد، در سال ۲۰۰۲، کنفرانس دیگری در شهـر ژوهانسبورگ در آفریقای جنوبی در سطح وزرای کشورها و کارشناسان محیط زیست برگزار شد و هدف آن تأکید بر مصوبات کنفرانس ریو و اجرایی‌تر کردن این مصوبات در سطح جهانی بود.
 

الف- اصول توسعه پایدار:
اصول توسعه پایدار به ‌طور خلاصه شامل موارد زیر است:  
۱. توجه به استفاده از منابع تجدیدپذیر  مثل انرژی خورشید و باد.
۲. استفاده کم‌تر از انرژی‌های تجدیدناپذیر و آلوده‌کننده مثل سوخت‌های فسیلی.
۳. توجه به نسل‌های آینده.
۴. توجه به محیط زیست و کاهش آلودگی آن و نیز توجه به چرخه‌های زیست‌محیطی و ....

ب- انرژی:
شورای بین‌المللى انرژى، بر این باور است که تا سال ۲۰۲۰، هیچ‌گونه کمبود جدی، منابع انرژى را تهدید نمى‌کند. بلکه به عوض، نگرانى‌هاى زیست‌محیطى جایگزین مقولانى از قبیل امنیت انرژى و کارآیى و صرفه‌جوئى در مصرف شده است. انرژى به منزله موتور توسعه اقتصادی، اجتماعى و بهبود کیفیت زندگى انسان تلقى مىشود. از سوى دیگر، ضعف در کارآیى جریان تولید، انتقال، توزیع، مصرف و عدم وابستگى لازم به انرژىهاى مطمئن و سالم که لازمه‌ی یک سیاست توسعه پایدار است، نیز وجود دارد. به عبارت دیگر توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست در گرو استفاده درست و بهینه از منابع انرژى بخصوص انرژىهاى تجدید شونده میسر است. بدین ترتیب، استفاده از انرژىهاى قابل احیاء، اهتمام در کارآیى مصرف انرژى و استفاده بهینه از آن، اعمال ملاحظات اقتصادى و مالى مناسب، حفاظت از منابع انرژى و جلوگیرى از ایجاد آلودگىهاى زیست محیطى و تغییر اقلیم باید در صدر سیاست انرژى در مقیاس کلان در نظر گرفته شود.

آلودگی محیط زیست:
نحوه‌ی تولید و استفاده از انرژى به منزله‌ی یکى از اصلى‌ترین عوامل مؤثر در ایجاد آلودگى محیط زیست در مقیاس‌هاى ملی، ناحیه‌ای، و بین‌المللى تلقى مى‌شود. پیامدهاى زیست‌محیطى انرژى از جمله تولید گازهایی مانند، گازهای گلخانه ای و دی اکسید کربن را مى‌توان به‌شرح زیر عنوان داشت:
- ایجاد باران‌هاى اسیدى از طریق تولید گازهاى سولفور و نیتروژن
- تغییرات آب و هوائى و گرم شدن کره زمین به جهت افزایش بی رویه در مصرف انرژی های فسیلی
- تخریب لایه ازن
- تهدید حیات گیاهان و جانوران
- خطرات ناشى از حوادث مربوطه به نشت، انفجار و نفوذ مواد انرژى‌زا
- ایجاد درگیرى‌هاى ناحیه‌اى و بین‌المللی
گروهی از پژوهشگران آمریکایی معتقدند که بررسی تحولات جوی در خلال ۳۵ سال گذشته نشان می دهد که در دهه های اخیر بیش از پیش بر شدت و قوت بزرگترین انواع طوفان ها از جمله طوفان های استوایی مانند کاترینا افزوده شده است. این گروه از محققان، گرمایش زمین را عامل پیدایش بی امان ترین طوفان ها دانسته اند. در خلال این دوره، بر تعداد طوفان های استوایی درجه ۴ و ۵ به شکلی چشمگیر افزوده شده است. دانشمندان این طوفان ها را بر حسب شدت آنها به درجات مختلف از ۱ تا ۵ طبقه بندی می کنند، به طوری که تندباد کاترینا هنگام برخورد با سواحل آمریکا یک طوفان درجه ۴ بود. براساس مقاله منتشر شده در نشریه علوم، تحقیقات نشان می دهد که بر تعداد طوفان های شدید نیز افزوده شده به نحوی که بین سال های ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۹ در مجموع ۱۷۱ طوفان شدید در جهان روی داد، در حالیکه این رقم برای سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۴ به ۲۶۹ مورد افزایش یافته است. دانشمندان معتقدند طوفان های استوایی هنگامی آغاز می شوند که گرمای سطح آب اقیانوس به درجه معینی که آن را 'حد بحران' می نامند افزایش یابد. به همین دلیل، دانشمندان روند تغییر اقلیم و گرمایش آب و هوای کره زمین در اثر استفاده از سوخت های فسیلی و تولید گازهای گلخانه ای را در بروز طوفان های شدید موثر می دانند. 
همچنین محققین اقدام به انتشار نتایج دو مطالعه جدید كردند كه در آنها ضمن اشاره به نام اقیانوس ها به عنوان بزرگترین ذخایر گاز دی اكسیدكربن در محیط، به سنجش میزان تأثیر دی اكسید كربن بر چرخه كربن اقیانوس ها پرداخته شده است. نتایج آن دو مطالعه نشان می دهند كه اقیانوس ها در حال «  اسیدی تر شدن » هستند كه این امر می تواند حیات آبزیان و به طور كلی چرخه حیات در اعماق دریاها و اقیانوس ها را با مخاطرات گوناگونی مواجه سازد. در عین حال، مدل های تغییرات آب و هوایی به تدریج در حال كشف آثار بالقوه اینگونه تغییرات هستند.
انتشار مقادیر فراوان گاز دی اكسیدكربن (در سطح مقادیر كنونی) در اتمسفر محیط، باعث تشدید الگوهای سیركولاسیون (جریان عمومی هوا) در مقیاس های بزرگ خواهد شد كه این امر نیز به نوبه خود می تواند باعث هجوم بی رویه امواج گرمایی شود. طبق پیش بینی محققین مركز یاد شده، مناطق جنوبی و غربی ایالات متحده در زمره مناطقی خواهند بود كه بیشترین آسیب را در نتیجه هجوم این امواج حرارتی دامنه دار متحمل خواهند شد.

جمع بندی و نتیجه گیری:
طبق تحقیقی كه توسط محققین انجام شده، هدف مذكور یعنی جلوگیری از بروز معضلاتی كه در سطور فوق مختصراً به آنها اشاره شد می تواند در پنجاه سال آینده با كاربرد وسیع تر مجموعه ای لااقل متشكل از ۱۵ راهكار اعم از افزایش بازدهی انرژی، استفاده از انرژی های طبیعی حاصل از تابش نور خورشید و وزش باد و همچنین گسترش كاربردهای علمی و عملی انرژی هسته ای و حفظ یا تقویت منابع واقعی تولید دی اكسیدكربن در طبیعت، نظیر جنگل های بارانی، یا بهینه سازی روش های معمول زراعتی در كشتزارهای سراسر جهان با هدف نیل به توسعه پایدار محقق گردد. همچنین کاهش اثرات مخرب و منفى انرژى در جو از طریق ارتقاء سیاست‌ها و برنامه‌هاى مناسب به ‌منظور بالا بردن سطح مشارکت‌هاى همگانى در جهت دستیابى به محیط زیستى مطمئن و سالم و تجدید نظر پیرامون سیستم تولید، انتقال، توزیع و بهره‌گیرى از انرژى‌هاى تجدیدشونده کارا و با آلودگى کمتر ممکن مى‌شود. به‌منظور تحقق این هدف، اقدامات زیر جایز به‌نظر مى‌رسد: 
- انجام طرح‌هاى انرژى‌زا در ابعاد منطقه‌اى و درون منطقه‌‌اى و بررسى شرایط امکانپذیرى استفاده از انواع انرژى‌هاى تجدید شونده.
- افزایش ظرفیت و توان مدیریت در امر برنامه‌ریزى انرژى به ‌منظور نیل به حداکثر کارآیى در ارتباط با انرژى‌هاى قابل تجدید.
- ارائه توصیه‌هاى مناسب در خصوص کارآیى مصرف انرژى و همچنین نشر گازهاى آلوده در سطح ملی.
- برگزارى برنامه‌هاى آموزشى در سطوح محلی، منطقه‌اى و درون منطقه‌اى به ‌منظور افزایش آگاهى درباره کارآیى تولید و مصرف انرژى و همچنین آلودگى‌هاى زیست‌محیطی.
- افزایش زمینه‌هاى تحقیق و توسعه
- ایجاد پایگاه‌هاى علم و فن‌آورى  و تحقیق و توسعه به‌ منظور کاربرد انرژى‌هاى تجدیدشونده و استفاده درست از آنها.
- اتکاء بیشتر به فن‌آورى داخلى و انتقال بهینه فن‌آورى وارداتى. 
- عملکرد بخش خصوصى در مورد کاربرد و گسترش انرژى‌هاى تجدید شونده.

مدیر سایت - امیر حسین سالار