هلیا قاضی میرسعید

تزئین ساختمان‌ها با استفاده از هنر، فرصتی مغتنم برای ارتقاء فرهنگ دینی، تاریخی و اجتماعی مردمان یك جامعه است.
در این بین پنجره‌ها بیشتر از هر عامل دیگری، در بیان معماری منازل مؤثر هستند. پنجره‌های یك خانه می‌توانند در اشكال مختلف باشند: بلند، باریك و وسیع. یك تزئین مناسب برای پنجره‌ها می‌تواند زیبایی‌های یك اتاق را چند برابر كند.
پنجره عنصری است که در دنیای معماری و ساختمان به عنوان یک عنصر در جداره‌ها مطرح می‌شود، سوراخی در جداره‌ها که برای تامین نور و تهویه به کار برده شده اما داستان به همین جا ختم نمی‌گردد. در گذشته پنجره ها كوچكتر بود و مدل آنها ساده بود و این سبب می‌شد كه ساخت آنها راحت‌تر باشد. حتی گاهی پنجره‌های كوچك با شیشه‌های رنگی نه تنها در كنترل حرارت مؤثر بود بلكه نمای زیبایی به ساختمان می‌داد.
یك پرده مناسب قادر است یك اتاق بی‌روح را به مكانی آرامش‌بخش و روح‌پرور تبدیل كند و همچنین عاملی برای كنترل گرما، سرما و نور باشد. بعضی از پنجره‌ها به خودی خود بسیار زیبا بوده و بنابراین پرده‌ها و تزئینات آن باید مكمل این زیبائی باشند، نه پوشاننده آن!
در معماری ایرانی چه قبل و چه بعد از اسلام همواره پنجره یک نماد و عنصر خاص برای ساختمان محسوب می‌شد. توجه به این موضوع که پنجره در چه ابعادی و با چه نوع مصالحی ساخته ‌شده و چگونه در سیستم کلی ساختمان سازگار می‌شود، تنوع بسیار زیبایی به پنجره‌ها در معماری‌های ایرانی داده است. معماری‌ در نقاط مختلف، متفاوت است، در این میان معماری کویر بسیار جذاب ، خاص و دلفریب در دل کویر رخ می‌نمایاند.
پنجره‌های شما چه معمولی، چه زیبا و یا كاربردی، عامل بسیار مهمی در بیان سلیقه و معماری هر ساختمان هستند. هنگامی كه كسی برای بار اول وارد اتاقی می‌شود چشمانش بی‌اراده به سمت پنجره‌ها كشیده می‌شود، صرف‌نظر از اینكه پوشش پنجره‌ها از پرده سنتی، كركره ، پارچه‌ای و یا حتی گیاهان زنده باشند.
اما باز در دنیای معماری، هنرمندان معمار می‌گویند، پنجره عنصری است برای شکست مفهوم زمان و طی مکان با شکستن مفهوم زمان. بنشینی و بدون طی مکان و صرف زمان به مکان و زمان دیگری بروی، از دورن اتاق به فضای بیرون بنگری و هچنان که درون فضا نشسته‌ای، اتفاقات و محیط بیرون را هم ببینی و این یعنی طی زمان ببین و مکان.
صرف‌نظر از شكل و اندازه، یك پنجره باید به بهترین وجه ممكن تزئین و دكور شود. اندازه و مقیاس پنجره‌های ناهنجار را می‌توان با استفاده از چوب پرده‌های بزرگ‌تر از عرض پنجره، یا پرده‌های پهن‌تر و بلندتر، البته با در نظر گرفتن اندازه‌های یك اتاق تناسب داد. در برخی اتاق‌ها رادیاتور یا فنكوئل در زیر پنجره قرار گرفته است. در این مواقع استفاه از تور یا حریر عملی‌ترین و مناسب‌ترین كار است.
قاب‌های چوبی با قاب بندی‌های خاص که با شیشه‌های رنگی پوشیده شده‌اند و باز شو ها در جهت عمودی ( به سمت بالا ) ایجاد فضایی کارا و بهینه در دو سوی پنجره را باعث می‌شوند؛ در ساعات خاصی از روز تابش آفتاب به شیشه‌های رنگی و عبور نور از این قاب‌ها، فضا را به گونه‌ای بسیار خیال‌انگیز و جذاب رنگ‌آمیزی می‌کند، بدیع‌ترین و زنده‌ترین رفتاری که در ساعات مختلف و فصول متفاوت روز می‌تواند بسیار خیال‌انگیز و آرام ذهن آدمی را به تلاطم وادارد .
مواردی دیگر مثل اینكه آیا پنجره به داخل گشوده می‌شود و یا به خارج، یا اینكه پنجره بالا رونده است و یا بطور افقی باز می‌شود نیز باید در طراحی پرده در نظر گرفته شود. در ابراز سلیقه خود آزاد باشید و از اینكه گوشه‌ای از شخصیت خود را در طرح پرده نمودار كنید واهمه‌ای نداشته باشید. اما در نظر داشته باشید كه این پرده‌ها هستند كه حالت و احساس اتاق را بیان می‌كنند.
پنجره‌ها می‌توانند راه‌های مؤثری برای اتلاف گرمای درون ساختمان در زمستان، و ورود گرمای ناخواسته در تابستان باشند.
پنجره‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای ساختمان می‌توانند نقش مهمی در اتلاف انرژی یا بهره‌گیری از آن داشته باشند، پیشرفت‌های بسیاری در این زمینه به دست آمده و پژوهش و بررسی همچنان ادامه دارد.
امروزه به علت افزایش روشنایی از پنجره‌های بزرگتری در ساختمان استفاده می‌شود كه این سبب انتقال حرارت بین داخل و خارج ساختمان است و مشكل حادتری كه وجود دارد مدل‌های گوناگون پنجره‌ها و عدم دقت كافی برای ساخت پنجره‌هاست كه فاصله‌های زیادی میان درزهای پنجره‌ها و درها ایجاد می‌كند و كمتر كسی به این مسئله مهم توجه دارد.
این درزهای كوچك عملا باعث ورود هوای سرد در زمستان به داخل ساختمان و خروج هوای سرد از اتاق در تابستان می‌شود.
در خانه‌هایی با پنجره‌های قدیمی و بدون استفاده از نوآوری‌ها و فناوری‌های نوین، نزدیک به 30 درصد اتلاف انرژی ساختمان، از راه پنجره‌ها رخ می‌دهد.
در سال‌های اخیر، توسعه فناوری تولید، پژوهش و آزمایش روی مواد گوناگون؛ تغییرات و پیشرفت‌های بسیاری در ساختمان، چارچوب پنجره و شیشه مورد استفاده در آن پدید آورده است. بهره‌گیری از موادی مانند پی.وی. سی (وینیل) برای تولید پروفیل پنجره و همچنین تولید شیشه‌های کم تابش، شیشه‌های جاذب گرما و... از جمله این پیشرفت‌هاست.
همانطور كه گفته شد، پنجره به عنوان یكی از عناصر مهم ساختمانی، نقش بسیار مهمی در اتلاف انرژی ساختمان یا جلوگیری از آن دارد. توجه به طراحی و تولید درست پنجره در كارخانه‌های تولید كننده و انتخاب و استفاده درست از پنجره در ساختمان توسط معماران و سازندگان ساختمان می‌تواند سبب سود یا زیان بسیار اقتصادی و زیست محیطی شود.
در آغاز، ممكن است قیمت تمام شده پنجره‌های بهینه از دیدگاه انرژی، بیشتر از پنجره‌های نامناسب باشد، اما با كمی دقت و بررسی می‌توان دریافت كه این سرمایه‌گذاری اولیه، در مدت نه چندان زیادی از راه صرفه‌جویی در هزینه‌های گرمایش و سرمایش ساختمان جبران می‌شود.
بنابراین تولیدكنندگان و سازندگان پنجره و ساختمان باید بیش از پیش به پژوهش و نوآوری و بهره‌گیری از پیشرفت‌های علم و فن‌آوری توجه كرده، خود را با آن هماهنگ و همراه سازند.
در ادبیات ایران زمین همواره برای ابراز احساس و بیان بسیاری رموز از پنجره به عنوان یک تمثیل و یا استعاره استفاده شده است:
پشت دریا شهری است که در آن پنجره‌ها رو به تجلی باز است
و در جایی دیگر:
من که از بازترین پنجره با مردم این ناحیه صحبت کردم، حرفی از جنس زمان نشنیدم...

انواع پنجره‌ها
پنجره‌های لولایی دو حالته (Tilt & turn)
این نوع پنجره‌ها، جزو متداول‌ترین نوع پنجره upvc است که دارای ویژگی و کاربرد بسیاری است.
از همه مهم‌تر اینکه به علت داشتن زواید قفل‌شونده در تمام جهات پنجره و از لحاظ عایق‌بودن درمقابل سر و صدا و گرد و خاک جزو بهترین نوع پنجره‌ها بوده و مدافع بسیارخوبی در مقابل سرقت نیز هست. به هنگام تعویض هوای درون اتاق در زمستان یا تابستان می‌توان از حالت دوم باز شو (باز شو از بالا) استفاده کرد بدون اینکه برای پرده جلو پنجره مزاحمتی ایجاد کند.
 علاوه بر این؛ نوع باز شدن پنجره، کمک بسیار مؤثری در گردش مناسب هوای سرد و گرم و تعویض میزان مناسب آن با هوای تازه بوده و همواره شما هوای مطبوع و متعادلی را در اتاق احساس می‌کنید. همچنین می‌توان از حالت لولای پنجره همواره از هوایی بارانی و بوی مطبوع باران استفاده کرد؛ بدون اینکه آب باران مزاحمتی برای داخل اتاق ایجاد کند.
از دیگر مزیت‌های این نوع یراق‌آلات، تنظیم فشار بسته‌شدن پنجره است. این تنظیم در هنگام طوفان‌های سهمگین بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. در کلیه این نوع پنجره‌ها امکان نصب تورهای مدون جمع شونده وجود دارد.
پنجره‌های كشویی ساده
این نوع پنجره‌ها ظاهراً مانند پنجره‌های آلومینیومی است که اغلب در خانه‌های قدیمی خود استفاده می‌کردیم اما بسیاری از معایب آنها در این پنجره وجود ندارد و مزیت‌های بسیاری نیز به آن افزوده شده است.
از جمله به علت استفاده از جوش‌های بسیار دقیق در کلاف‌های پنجره امکان حرکت عمود نبودن لت‌های پنجره بر روی ریل وجود ندارد و حتی در ارتفاعات بلند نیز لت‌های پنجره کاملاً عمود بر ریل حرکت کرده و به هنگام بسته شدن هیچ‌گونه درزی باز نمی‌ماند.
لت‌های پنجره هیچ‌گونه لقی نداشته و با لاستیک‌های مخصوص و گسکت‌های جارویی کاملا از نفوذ گرد و خاک و ایجاد سر و صدا در هنگام باد جلوگیری می‌کنند.
این نوع پنجره‌ها بیشتر در مواقعی استفاده می‌شود که به دید و نور بیشتری نیاز است.
پنجره‌های كشویی فولكس واگنی (Tilt & Slide)
این نوع پنجره که در ایران به پنجره‌های فولکس واگنی مشهور شده است ( به علت بازشدن لت باز شو مانند درب ماشین های فولکس واگن قدیمی) جزو مدرن‌ترین پنجره‌های لت باز شو Upvc بوده و یراق‌آلات مدرن آن باعث جذابیت بیشتر این نوع پنجره‌ها شده است.
این پنجره‌ها در دو نوع نیم ‌اتومات و تمام اتومات عرضه می‌شود که نوع تمام اتومات آن برای پنجره‌هایی با ابعاد بزرگتر توصیه می‌شود. حداقل لت باز شو این پنجره نباید از 75 سانتیمتر کمتر و عرض کامل پنجره باید حداقل 150 سانتیمتر باشد.
این پنجره‌ها به علت بالا بدون هزینه، در منازل دوبلکس، ویلایی و باغ و همچنین درپنجره‌هایی که رو به حیاط و فضای سبز باشد استفاده می‌شود.

مدیر سایت - امیر حسین سالار